Szczotkujesz zęby i na pianie widzisz różową smugę? Zanim sięgniesz po paczkę musujących tabletek „na zapas”, wiedz jedno: organizm nie odkłada witaminy C na później. Tkanki trzymają stały poziom, a gdy spożycie przekracza ok. 200–400 mg dziennie, nadwyżka nie zostaje w organizmie. Dziąsła potrzebują jej codziennie, z talerza.
Kolagen w dziąsłach trzeba odbudowywać na bieżąco
Dziąsło trzyma się zęba dzięki tkance łącznej, a jej rusztowaniem jest kolagen. Witamina C bierze udział w jego wytwarzaniu. Gdy jej brakuje, w jamie ustnej potrafi to dać o sobie znać.
Kłopot polega na tym, że ta witamina ciągle się zużywa. Pracuje jako przeciwutleniacz i pomocnik wielu enzymów, a przy każdej takiej reakcji część cząsteczek się utlenia. Komórki sporo z tego odzyskują, ale resztę trzeba dowieźć z jedzenia. Człowiek, inaczej niż większość ssaków, nie potrafi jej sam wyprodukować.
Gdy zaczyna jej brakować, organizm rozdziela ją według priorytetów. Najdłużej chroni mózg, a pozostałe tkanki muszą się zadowolić tym, co zostanie.
Czy jesienna megadawka zrobi zapas?
Nie zrobi. Sprawdziłam, jak organizm obchodzi się z witaminą C. Pomysł „wezmę dużo w listopadzie i mam spokój do wiosny” rozbija się o trzy mechanizmy.
- Jelito ma limit. Witaminę C przenoszą do komórek białka transportowe SVCT1. Przy dużej porcji wysycają się i wchłania się coraz mniejszy jej procent.
- Nerki działają jak termostat. Kiedy witaminy jest mało, odzyskują ją z moczu prawie w całości. Kiedy krew i tkanki są wysycone, wypuszczają nadwyżkę. W badaniu Levine’a i współpracowników z 1996 roku u większości uczestników witamina C nie pojawiała się w moczu, dopóki dzienna ilość nie doszła do 100 mg. U zdrowych osób przy spożyciu powyżej około 500 mg dziennie praktycznie cały nadmiar opuszcza organizm z moczem.
- Preparat o przedłużonym uwalnianiu nie pomaga. W badaniu z udziałem palaczy wypadł tak samo jak zwykła witamina C, zarówno na początku, jak i po 4 tygodniach stosowania.
Nadmiar nie zawsze jest też obojętny. W tym samym badaniu przy 1000 mg dziennie rosło wydalanie szczawianów i kwasu moczowego. Ma to znaczenie dla osób ze skłonnością do kamicy nerkowej. Bardzo duża porcja przyjęta naraz może też skończyć się biegunką.
Palacze startują z mniejszą pulą
Dym papierosowy przyspiesza zużycie witaminy C. Pula, którą utrzymuje organizm palacza, jest zwykle o 25–50% mniejsza niż u osoby, która nigdy nie paliła. Dla dziąseł to podwójne obciążenie, bo palenie samo w sobie im nie służy.
Szybciej witamina C znika też przy infekcjach i chorobach przewlekłych, bo stan zapalny i stres oksydacyjny zwiększają jej zużycie. Większe zapotrzebowanie mają również kobiety w ciąży i karmiące piersią. W każdej z tych sytuacji tym bardziej liczy się codzienny talerz, a nie zryw raz na jakiś czas.
Codzienna porcja z talerza zamiast zrywów
Jelito lepiej radzi sobie z mniejszymi porcjami, a nadwyżka i tak nie zostaje w organizmie. Najrozsądniej jest więc rozłożyć witaminę C na cały dzień. U siebie robię to bez liczenia: papryka do kanapki, garść natki do zupy, kiszona kapusta do obiadu, a zimą mrożone czarne porzeczki do owsianki.
Takie zwykłe produkty dają dziąsłom to, czego potrzebują najbardziej, czyli regularność. Z krwi witamina C trafia przez przenośnik SVCT2 do tkanek, które potrafią zgromadzić jej nawet ponad sto razy więcej niż osocze. Ten poziom trzeba jednak podtrzymywać dzień po dniu, bo nie ma żadnego skarbca na gorsze czasy.
Kiedy z krwawiącymi dziąsłami iść do dentysty?
Różowa piana przy szczotkowaniu najczęściej oznacza stan zapalny wywołany płytką nazębną, a nie brak witaminy C. Pełnoobjawowy szkorbut rozwija się dopiero po wielu tygodniach bardzo niskiej podaży. Długie niedojadanie warzyw i owoców też nie jest jednak dla organizmu obojętne. Pierwsze sygnały niedoboru, takie jak zmęczenie czy gorsze samopoczucie, łatwo zrzucić na przepracowanie.
Do gabinetu trzeba się wybrać, gdy dziąsła krwawią mimo starannego mycia zębów i nitkowania albo są obrzęknięte i ciemnoczerwone. Ten sam sygnał dają dziąsła, które się cofają, i zęby, które wydają się luźniejsze. Przy takich objawach sama zmiana diety nie wystarczy. Stomatolog usunie kamień i sprawdzi, czy nie rozwija się paradontoza.
