Wczoraj ostatnie espresso, a dziś od południa pulsuje ci w skroniach? To nie przypadek. Ból głowy, który zaczyna się 12–24 godziny po ostatniej kawie, to typowy objaw odstawienia kofeiny. Najmocniej daje o sobie znać między 20. a 51. godziną, a zwykle mija po 2–9 dniach.
Godziny 12–24: skąd ten ból głowy?
Kofeina działa na mózg, bo blokuje receptory adenozyny, czyli substancji, która pomaga regulować senność. Gdy pijesz kawę codziennie, organizm przyzwyczaja się do tej blokady i traktuje ją jak normę. Jeśli nagle mu ją odbierzesz, zareaguje czymś, co przypomina objawy odstawienne.
Głowa boli przez zmiany w krążeniu. Kofeina wpływa na napięcie naczyń krwionośnych, więc po jej odstawieniu naczynia w mózgu mogą się rozszerzać, a przepływ krwi się zmienia. Ból bywa na tyle silny, że trudno normalnie pracować.
Do tego dochodzą senność i spadek energii. Rzeczy, które zwykle robisz z marszu, nagle wymagają wysiłku, bo uwaga ciągle ucieka.
Między 20. a 51. godziną jest najtrudniej
Przegląd badań opublikowany w czasopiśmie „Psychopharmacology” pokazuje, że objawy odstawienia kofeiny zwykle właśnie w tym oknie są najsilniejsze. W praktyce to często drugi dzień bez kawy, czyli moment, w którym najłatwiej się złamać i zaparzyć „tylko jedną”.
Oprócz bólu głowy mogą wtedy dokuczać rozdrażnienie, gorszy nastrój, a niektórym także nudności. Siła tych objawów zależy między innymi od tego, ile kofeiny dostarczało się wcześniej. Inaczej przechodzi to ktoś, kto pił kawę od święta, a inaczej osoba, która bez kubka nie zaczyna dnia.
Dni 3–9: kiedy wraca forma?
Objawy trwają zwykle od dwóch do dziewięciu dni i mijają samoistnie, gdy organizm przestawi się na funkcjonowanie bez regularnej dawki kofeiny. To przejściowy etap, a nie trwałe pogorszenie samopoczucia.
Potem przychodzą plusy. Kofeina, szczególnie wypijana w dużych ilościach albo w późniejszych godzinach, utrudnia zasypianie i zmienia strukturę snu. W badaniach nad jej odstawieniem uczestnicy zgłaszali lepszy sen, choć na początku czuli się bardziej zmęczeni.
Osoby wrażliwe na kofeinę mogą odczuć mniej napięcia i niepokoju oraz rzadziej mieć kołatanie serca. Jeśli kawa nasilała u nich zgagę lub refluks, te dolegliwości także mogą się zmniejszyć. Nie jest to jednak reguła, a samo odstawienie kawy nie normalizuje automatycznie ciśnienia ani tętna.
Jak przejść odstawienie łagodniej
Specjaliści z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu podkreślają, że stopniowe zmniejszanie ilości kofeiny może osłabić objawy odstawienne. Gdybym miała dziś rezygnować z kawy, schodziłabym z nią powoli: najpierw mniejszy kubek, potem słabszy napar, a nie zero z dnia na dzień.
Całkowita rezygnacja nie jest obowiązkiem. Umiarkowana ilość kawy może mieścić się w zdrowej diecie, a dużo zależy od tego, ile jej pijesz, o której porze i jak na nią reagujesz.
Zęby: nowe przebarwienia odkładają się wolniej
Jest jeszcze efekt, który widać później niż lepszy sen, za to w lustrze. Za brązowy nalot na szkliwie odpowiadają barwniki zawarte w kawie, a nie sama kofeina. Mniej kawy oznacza więc mniej nowych przebarwień.
Dla zębów liczy się to, ile ciemnego naparu trafia do ust, a nie to, ile jest w nim kofeiny. Trzeba też pamiętać o jednym: przerwa od kawy nie usuwa osadów, które już są na zębach. Te nie znikną same nawet po tygodniach bez filiżanki, a ich usunięciem zajmuje się gabinet stomatologiczny.