Stoisz rano przed lustrem nad umywalką. Kącik ust znów pęka przy ziewaniu, a język piecze przy kawie. Zanim kupisz kolejną pomadkę, poproś lekarza o oznaczenie ferrytyny. Niedobór żelaza potrafi dać takie objawy w ustach, zanim hemoglobina w morfologii spadnie poniżej normy.
Co widać w ustach, gdy kończy się żelazo
Pękające kąciki i bolesny język łatwo zrzucić na wiatr, suche powietrze albo zbyt gorącą herbatę. Jeśli wracają mimo pomadki i pielęgnacji, potraktuj je jako pytanie o żelazo, a nie tylko o nawilżenie.
Takim zmianom w jamie ustnej często towarzyszą inne objawy, które łatwo przeoczyć:
- zmęczenie, które nie mija mimo przespanej nocy,
- bladość skóry, choć ma ona też inne przyczyny,
- wypadające włosy, które mogą też wynikać z zaburzeń hormonalnych,
- łamliwe paznokcie.
W mediach społecznościowych krąży hasło „ferrytynowa twarz”: blada cera, cienie pod oczami, suche usta, przerzedzone włosy. To nie jest rozpoznanie. Lekarze podkreślają, że nie ma jednego wyglądu, po którym da się poznać niską ferrytynę. Podobnie wyglądamy po nieprzespanej nocy, w stresie, przy odwodnieniu czy przy zmianach hormonalnych. Żaden z tych objawów, także tych w ustach, nie dotyczy wyłącznie niedoboru żelaza.
Hemoglobina w normie, a żelaza brakuje?
Tak, i właśnie o to tutaj chodzi. Niedobór żelaza i anemia to nie to samo. Zapasy tego pierwiastka mogą się wyczerpywać długo, zanim stężenie hemoglobiny spadnie poniżej normy, a organizm już wtedy pracuje gorzej.
Hemoglobina to składnik czerwonych krwinek, który przenosi tlen do tkanek. Do jej produkcji potrzebne jest żelazo. Ferrytyna to z kolei białko, w którym organizm magazynuje żelazo. Morfologia pokazuje więc, jak wygląda krew dziś, a ferrytyna podpowiada, ile zostało w „spiżarni”. Sama przy takich objawach nie poprzestałabym na morfologii i zapytałabym lekarza o oba badania.
Jeden wynik to jeszcze nie wyrok. Na stężenie ferrytyny wpływa m.in. stan zapalny, a progi interpretacji zależą od sytuacji zdrowotnej. Wynik omawia się z lekarzem, który w razie potrzeby zleci kolejne badania i poszuka przyczyny.
Komu zdarza się to najczęściej
Ryzyko nie rozkłada się równo. Najczęściej dotyczy kobiet z obfitymi miesiączkami. Regularna utrata krwi stopniowo uszczupla zapasy, zwłaszcza gdy jadłospis nie pokrywa zapotrzebowania. Więcej żelaza potrzebują też kobiety w ciąży.
Uważać powinny również osoby, które jedzą mało produktów z żelazem, w tym część wegetarian i wegan. Do tej grupy należą też osoby z chorobami przewodu pokarmowego, które utrudniają wchłanianie. Osobną grupę tworzą osoby z przewlekłą utratą krwi. Czasem jej źródłem jest krwawienie z przewodu pokarmowego, którego nie da się zauważyć samemu.
Gdy do pękających kącików dochodzą zawroty głowy albo zadyszka przy niewielkim wysiłku, nie czekaj, tylko jak najszybciej umów się do lekarza.
Najpierw badanie, potem suplement
Kusi, żeby kupić w aptece preparat z żelazem i mieć spokój. To zły pomysł. Nadmiar żelaza może szkodzić, a tabletki brane bez ustalenia przyczyny mogą opóźnić wykrycie choroby, która za niedoborem stoi. Jeśli badania potwierdzą niedobór, preparat i sposób jego przyjmowania dobiera lekarz.
Po rozmowie z lekarzem warto też przyjrzeć się temu, co jesz. Żelazo znajdziesz w mięsie i rybach, ale też w soczewicy, ciecierzycy i innych strączkach, w tofu, zielonych warzywach liściastych, płatkach owsianych i produktach wzbogacanych. Żelazo z produktów zwierzęcych organizm zwykle przyswaja lepiej.
- Do roślinnych źródeł żelaza dodaj coś z witaminą C, na przykład paprykę albo cytrusy.
- Kawę i herbatę pij między posiłkami, a nie do obiadu, bo mogą ograniczać wchłanianie żelaza.
