Wieczorem, z tubką pasty w ręku, wypatrzyłam w składzie karagen i przez chwilę miałam w głowie tylko słowo „rakotwórczy”. Niepotrzebnie. Rakotwórcza jest forma zdegradowana, a do pasty trafia niezdegradowana, która ją zagęszcza. Dla dopuszczonego karagenu ustalono limit 75 mg na kilogram masy ciała dziennie.
Po co pasta do zębów potrzebuje zagęstnika
Pasta ma trzymać się włosia szczoteczki, nie spływać do umywalki i nie rozwarstwiać się w tubce po kilku tygodniach. Tę robotę wykonuje właśnie karagen. To polisacharyd z czerwonych wodorostów, ten sam, który w twarogu czy lodach pilnuje, żeby nie oddzielała się serwatka.
Producenta interesują w nim trzy cechy: rozpuszczalność w wodzie, lepkość i zdolność tworzenia żelu. Lepkość roztworu rośnie bardzo szybko wraz ze stężeniem karagenu. Pod wpływem ciepła spada, ale po ostygnięciu wraca. Dzięki temu gęstość pasty da się dość precyzyjnie ustawić ilością dodatku.
Do żelowania i zagęszczania używa się głównie odmian kappa i iota. Siła żelu zależy od stopnia zasiarczenia cząsteczki i od jonów obecnych w roztworze, czyli sodu, potasu, wapnia i magnezu.
Forma zdegradowana i niezdegradowana to dwie różne sprawy
Karagen handlowy pozyskuje się z wodorostów w środowisku zasadowym, w temperaturze powyżej 110°C. Rozróżnia się przy tym formę zdegradowaną i niezdegradowaną. Działanie rakotwórcze ma forma zdegradowana i właśnie dlatego przemysł jej nie stosuje. W paście, jogurcie czy parówkach jest forma niezdegradowana.
Skąd więc tyle niepokoju w sieci? Przegląd z 2026 roku pokazuje, że większość alarmujących wyników pochodzi z badań na komórkach i zwierzętach. Często użyto w nich karagenu zdegradowanego albo dawek dużo wyższych niż w zwykłej diecie. Badań na ludziach z karagenem spożywczym jest niewiele i są małe.
Uczciwie trzeba dodać, że część badań sugerowała szkodliwe skutki u zwierząt także po formie niezdegradowanej, dlatego temat wciąż jest badany.
Status prawny jest jednak jasny. W Unii Europejskiej karagen to dozwolony dodatek oznaczany jako E407, a FDA klasyfikuje go jako ogólnie uznawany za bezpieczny. Wnioski o wycofanie go z listy dodatków składano wielokrotnie i za każdym razem odrzucano je, bo nie przedstawiono wystarczających dowodów szkodliwości.
Co limit 75 mg na kilogram znaczy przy myciu zębów?
Dopuszczalne dzienne spożycie, czyli ADI, wynosi 75 mg na każdy kilogram masy ciała. To limit dotyczący tego, co faktycznie połykamy. Przy myciu zębów pastę się wypluwa, a usta płucze, więc do żołądka trafia ułamek i tak niewielkiej porcji z tubki.
Limit ma realne znaczenie przy jedzeniu. Autorzy przeglądu z 2026 roku zwracają uwagę, że osoby, które często sięgają po produkty z tym dodatkiem, mogą przekraczać ADI. Warto pamiętać, że to wartość tymczasowa, z zaleceniem dokładniejszego zbadania w ciągu najbliższych pięciu lat. W UE nie zaleca się też karagenu w żywności dla niemowląt od urodzenia, ale to dotyczy jedzenia, a nie pasty w łazience.
Sama sprawdziłam, gdzie karagen pojawia się u mnie w domu, i pasta była najmniejszym problemem. Jeśli chcesz go ograniczać, więcej sensu ma przejrzenie etykiet jogurtów, sosów, wędlin i deserów niż szukanie pasty bez E407. Przy kilku takich produktach dziennie trudno policzyć dokładną ilość, a tubka z łazienki nie zmienia tego rachunku.