Masz od 20 do 40 lat? To właśnie twoja grupa: według Ministerstwa Zdrowia 8 na 10 przypadków raka jąder dotyczy mężczyzn w tym wieku. Trik jest prosty: raz w miesiącu, po ciepłym prysznicu, obejrzyj i zbadaj palcami jądra. Każde zgrubienie to sygnał, żeby iść do lekarza POZ albo urologa.
Kiedy badać i od jakiego wieku?
Samobadanie warto zacząć po 15. urodzinach i powtarzać raz w miesiącu. Taki odstęp wystarcza, żeby zauważyć zmianę, zanim się rozwinie, i nie robi z badania codziennej obsesji. Najprościej przypiąć je do stałego dnia, np. pierwszego dnia miesiąca, i ustawić przypomnienie w telefonie.
Wiek ma tu duże znaczenie. Rak jąder nie jest chorobą starszych panów. Średni wiek zachorowania w Polsce to 35 lat, a poza grupą 20–40 lat najczęściej chorują nastolatkowie między 15. a 19. rokiem życia. Starsi mężczyźni zapadają na niego dużo rzadziej.
Najlepszy moment to chwila po prysznicu albo kąpieli. Badanie staje się wtedy częścią zwykłej wieczornej rutyny i dużo łatwiej o nim pamiętać.
Jak zbadać jądra krok po kroku
- Stań przed lustrem i obejrzyj mosznę. Sprawdź, czy nie zmieniła się jej wielkość ani grubość i czy skóra nie jest zaczerwieniona.
- Weź jedno jądro między kciuk a pozostałe palce.
- Delikatnie obtaczaj je od góry do dołu, tak żeby palce przeszły po całej powierzchni. Nie ściskaj, badanie nie powinno boleć.
- Powtórz to samo z drugim jądrem.
- Jeśli coś wyczujesz, sprawdź lekkim ruchem palców, czy da się to odsunąć od jądra, czy jest z nim zrośnięte.
Całość zajmuje kilka minut. Za pierwszym razem chodzi głównie o to, żeby poznać swoje ciało. Każde kolejne badanie porównujesz już z tym, co znasz.
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?
Zdrowe jądro jest gładkie, sprężyste i trochę wrażliwe na dotyk. Jeśli co miesiąc czujesz je właśnie tak, wszystko jest w porządku.
Do lekarza idź, gdy zauważysz:
- zgrubienie albo guzek, którego nie da się odsunąć od jądra,
- powiększenie jądra, nawet jeśli nic nie boli,
- uczucie ciężkości w mosznie,
- ból lub dyskomfort w mosznie albo w jądrze,
- powiększenie moszny lub zaczerwienienie skóry.
Najbardziej zdradliwe jest powiększone jądro, które nie boli. Wielu mężczyzn czeka, aż „zacznie boleć”, a tymczasem ta zmiana często nie boli wcale. Zbagatelizowany rak jąder potrafi szybko dawać przerzuty. Wtedy pojawiają się objawy ogólne: chudnięcie bez wyraźnego powodu, powiększone węzły chłonne, powiększenie piersi (ginekomastia) czy nagły wzrost owłosienia na ciele.
Do kogo iść, gdy coś wyczujesz
Nie czekaj do następnego miesiąca, żeby „sprawdzić jeszcze raz”. Umów się do lekarza rodzinnego w POZ albo od razu do urologa. Lekarz POZ obejrzy zmianę i w razie potrzeby pokieruje cię dalej.
Wstyd jest tu złym doradcą. Lekarz ogląda takie zmiany zawodowo, a wcześnie wykryty rak jąder leczy się bardzo skutecznie. O rokowaniach decyduje właśnie czas, jaki mija od pierwszego objawu do wizyty.
Movember to dobry moment, żeby zacząć
Listopad to miesiąc akcji Movember. Mężczyźni zapuszczają wtedy wąsy, żeby zwrócić uwagę na męskie nowotwory, przede wszystkim raka jąder i raka prostaty. W wielu miastach można w tym czasie bezpłatnie przebadać się pod kątem raka jąder, często także w USG, które uzupełnia samobadanie.
Skoro listopad jeszcze trwa, pierwsze badanie zrób dziś wieczorem po prysznicu. Kolejne wpisz do kalendarza na grudzień i trzymaj się tego rytmu przez cały rok.