Masz kamienie w nerkach i pierwszy odruch podpowiada: koniec z serem, mlekiem i jogurtem, bo przecież kamień to wapń? Zatrzymaj się. Gdy w diecie brakuje wapnia, jelita wchłaniają więcej szczawianów. Te trafiają do moczu i sprzyjają tworzeniu nowych złogów. Nabiał zostaje na talerzu.
Skąd bierze się odruch „żadnego nabiału”?
Kamica nerkowa nie jest rzadkością. Szacuje się, że dotyczy od 5 do 20% populacji, częściej mężczyzn, i ma skłonność do nawrotów. U około połowy osób, u których powstał pierwszy kamień, w ciągu 10 lat pojawia się kolejny. Nic dziwnego, że po pierwszej kolce chce się zmienić w jadłospisie wszystko naraz.
Logika wydaje się prosta: w kamieniu jest wapń, w nabiale też, więc trzeba wyrzucić mleko i twarożek. Sama długo uważałam to za oczywiste. Przy kamicy wapniowej działa to jednak odwrotnie, niż się wydaje. Zbyt małe spożycie wapnia jest jednym z czynników, które sprzyjają powstawaniu złogów.
Jak wapń w jelicie łapie szczawiany
Szczawiany to związki obecne w wielu warzywach i napojach. Gdy do posiłku dołożysz nabiał, wapń spotyka się z nimi już w przewodzie pokarmowym i łączy się z nimi. Takie połączenie w dużej mierze nie przechodzi do krwi, tylko zostaje w jelicie i jest wydalane ze stolcem.
Kiedy wapnia brakuje, szczawiany nie mają z czym się związać. Wchłaniają się swobodniej, a potem nerki muszą usunąć je z moczem. Im więcej szczawianów w moczu, tym łatwiej o kryształki, które zlepiają się w złogi. Nadmierne wydalanie szczawianów ma nawet własną nazwę: hiperoksaluria. Mówi się o niej, gdy z moczem wychodzi ich ponad 40 mg na dobę.
Dlatego zalecenia dla osób z kamicą wapniową wprost wymieniają produkty bogate w wapń, które warto uwzględniać w codziennym jedzeniu: jogurt naturalny, mleko i ser twarogowy.
Szpinak i mocna herbata to większy kłopot niż twarożek
Zamiast odstawiać nabiał, lepiej przyjrzeć się produktom, w których szczawianów jest dużo. Przy kamicy wapniowej dietetycy radzą ich unikać. Na liście są:
- napoje: herbata, kawa, kakao i białe wino,
- warzywa: szczaw, szpinak, buraki, boćwina i rabarbar,
- zielenina: szczypiorek i natka pietruszki.
Łatwo przeoczyć tę stronę problemu. Ktoś rezygnuje z twarożku na śniadanie, a jednocześnie pije przez cały dzień mocną herbatę i chętnie zjada zupę szczawiową. Bilans wychodzi wtedy gorzej niż przed zmianą diety.
Woda, sól i mięso też zmieniają skład moczu
Nabiał to tylko jeden element. Drugim są płyny. Gdy pijesz mało, w moczu rośnie stężenie szczawianów, fosforanów i moczanów, więc łatwiej im się wytrącać. Zalecenia mówią o przynajmniej 2 litrach wody dziennie, i to słabo zmineralizowanej. Picie wody wysoko zmineralizowanej samo jest czynnikiem ryzyka.
Trzecia sprawa to sól. Dieta bogata w sód zwiększa ilość wapnia wydalanego z moczem. Dlatego warto ograniczyć wędliny, produkty wędzone i kostki rosołowe, a potrawy solić oszczędnie. Podobnie działa nadmiar białka zwierzęcego. Podnosi on wydalanie wapnia i kwasu moczowego, a do tego zakwasza mocz. W zaleceniach pojawia się jedna porcja mięsa albo ryby dziennie jako ilość wystarczająca.
Na liście rzeczy do odstawienia są też mocna kawa, mocna herbata i alkohol. Pamiętaj jednak, że kamienie nerkowe różnią się składem chemicznym, a opisane tu zasady dotyczą kamicy wapniowej. Rodzaj złogów ustala lekarz na podstawie badań krwi, moczu i badań obrazowych. Od tego zależy, jak dokładnie powinien wyglądać twój jadłospis.