Paczka chipsów zamiast batonika wygląda na rozsądny kompromis, bo na etykiecie nie ma góry cukru. Dla zębów dziecka to słaba zamiana. Według analizy 12 metaanaliz dieta bogata w produkty wysoko przetworzone wiązała się u dzieci z o 71% wyższym ryzykiem próchnicy. Chipsy należą do tej grupy, dlatego w moim domu liczą się jak słodycze.
Dlaczego chipsy szkodzą zębom jak cukierki?
Chipsy, paluszki i krakersy nie są słodkie w smaku, ale składają się głównie ze skrobi: ziemniaczanej albo z mąki pszennej. Skrobia zaczyna się rozkładać do cukrów już w ustach, pod wpływem śliny. Dla bakterii w płytce nazębnej to pożywka równie dobra jak żelek.
Drugi problem to konsystencja. Rozgryziony chips zamienia się w papkę, która wciska się w bruzdy zębów trzonowych i w szpary między zębami. Słodki sok przynajmniej spływa z zębów, a okruchy krakersa potrafią siedzieć w zagłębieniach długo po skończonej paczce. Przez cały ten czas bakterie produkują kwasy, które atakują szkliwo.
Trzeci kłopot jest najbardziej zdradliwy: chipsów rzadko nie je się na raz. Paczka leży obok podczas bajki albo w samochodzie, a dziecko sięga po nią co chwilę. Każda garść to kolejna porcja skrobi na zębach, więc szkliwo nie ma kiedy odpocząć.
Co pokazała analiza 12 metaanaliz
Liczba 71% pochodzi z przeglądu, w którym naukowcy z University of Southern California zebrali wyniki 12 metaanaliz dotyczących diety dzieci i młodzieży. Praca ukazała się w czasopiśmie „Nutrition Reviews”. Badacze przyjrzeli się między innymi dzieciom jedzącym najwięcej słodzonych napojów oraz słonych i słodkich przekąsek.
Wynik dotyczący zębów odnosi się do całej diety: jedzenie bogate w produkty wysoko przetworzone przekładało się na o 71% wyższe ryzyko próchnicy. Nie jest to więc liczba policzona dla samych chipsów. Właśnie dlatego nie odkładam słonych przekąsek do osobnej, „bezpieczniejszej” szuflady. Należą do tej samej grupy żywności wysoko przetworzonej co słodzone napoje i ciastka.
Skala jest spora. W badaniu University of Toronto, prowadzonym razem z ośrodkami w USA i Malezji na ponad 2000 trzylatków, żywność ultraprzetworzona dostarczała dzieciom średnio 45,5% dziennych kalorii. To prawie połowa tego, co maluch zjada w ciągu dnia.
Jak podaję chipsy i paluszki, żeby mniej szkodziły zębom
Nie wyrzucam chipsów z domu na zawsze, bo zakazany owoc smakuje najlepiej. Zmieniam za to sposób, w jaki się pojawiają. Oto zasady, które stosuję:
- Miska zamiast paczki. Wsypuję małą porcję do miseczki, a paczka wraca do szafki. Kiedy miska jest pusta, przekąska się kończy.
- Jeden moment, nie całe popołudnie. Chipsy są do zjedzenia przy stole, a nie do podjadania przez cały film czy całą podróż.
- Najlepiej przy posiłku. Garść paluszków do obiadu szkodzi mniej niż ta sama garść rozłożona na kilka godzin, bo zęby dostają jedną porcję zamiast wielu.
- Woda do popicia. Do słonej przekąski podaję wodę, nie sok ani słodzony napój. Kilka łyków pomaga spłukać okruchy z zębów.
- Nic po wieczornym myciu. Jeśli chipsy pojawiły się wieczorem, to przed szczotkowaniem. Po nim zostaje już tylko woda.
Przy wieczornym myciu zębów dokładniej pilnuję trzonowców. Właśnie w ich bruzdach zostają resztki krakersów, które szczoteczka prowadzona byle jak łatwo omija.
Co dać dziecku zamiast chipsów?
Dziecko, które sięga po chipsy, zwykle chce czegoś chrupiącego i słonego, a nie konkretnie ziemniaków z paczki. W moim domu tę rolę przejmują produkty, które trzymam przygotowane w lodówce.
- Słupki marchewki, ogórka i kalarepy.
- Rzodkiewki i paski papryki.
- Kawałki twardego sera.
- Jajko na twardo pokrojone w ćwiartki.
Surowe warzywa trzeba porządnie pogryźć, a to pobudza wydzielanie śliny, która naturalnie oczyszcza zęby. Ser i jajko sycą na dłużej, więc dziecko rzadziej wraca do szafki po kolejną przekąskę.
Najlepiej sprawdza się podanie zamiennika w tym samym miejscu i o tej samej porze, w której dotąd pojawiały się chipsy. Miseczka z warzywami przy bajce szybko staje się nowym zwyczajem, zwłaszcza gdy rodzic chrupie razem z dzieckiem.