Łykasz kapsułkę z zieloną herbatą rano, zanim cokolwiek zjesz? Zerknij najpierw na opakowanie. Według przepisów UE w dziennej porcji takiego suplementu ma być mniej niż 800 mg EGCG, a kapsułkę połyka się do posiłku, nigdy na pusty żołądek. Chodzi o wątrobę: przy 843 mg dziennie enzym ALT rósł w badaniu u 6,7 proc. kobiet.
Skąd wziął się limit 800 mg EGCG
EGCG, czyli galusan epigallokatechiny, to związek, którego w ekstrakcie z zielonej herbaty jest najwięcej. Kapsułka nie działa jednak jak filiżanka naparu. W jednej porcji może być wielokrotnie więcej substancji czynnej niż w tym, co pijesz z kubka po obiedzie.
Najmocniej przemawia do mnie badanie MGTT. Wzięło w nim udział 1075 kobiet po menopauzie, a część z nich dostawała 843 mg EGCG dziennie. U 6,7 proc. tych uczestniczek wzrósł enzym wątrobowy ALT. W grupie placebo dotyczyło to 0,7 proc. kobiet.
Stąd wzięła się unijna reguła. Producent musi tak dobrać dzienną porcję, żeby EGCG było w niej mniej niż 800 mg, a preparatu nie można stosować na pusty żołądek. To nie jest rada z forum, tylko przepis.
Co sprawdzam, zanim połknę kapsułkę
- Ilość EGCG w dziennej porcji. Liczy się porcja dzienna, a nie jedna kapsułka, bo producent może zalecać kilka sztuk na dobę.
- Porę. Kapsułka trafia do mnie razem z posiłkiem, nigdy na pusty żołądek zaraz po przebudzeniu.
- Inne preparaty. Jeśli biorę kilka suplementów albo leki na receptę, zachowuję większą ostrożność.
Etykiecie ufam jednak z rezerwą. W Polsce suplement diety jest w świetle prawa żywnością zgłaszaną do GIS, więc nie przechodzi tak rygorystycznej rejestracji jak lek. Amerykańska sieć DILIN, która bada uszkodzenia wątroby po lekach i suplementach, sprawdziła 272 preparaty przyniesione przez chorych. Aż 51 proc. miało skład niezgodny z tym, co deklarowała etykieta.
Według tych samych danych udział suplementów w toksycznych uszkodzeniach wątroby wzrósł w ciągu dekady z 7 do 20 proc. Wśród osób, którym zaszkodził suplement, 13 proc. zmarło albo potrzebowało przeszczepu, a po lekach było to 3 proc. To dane ze specjalistycznych ośrodków, a nie z całej populacji, ale pokazują, jak poważnie może się to skończyć.
Kurkuma z piperyną i ashwagandha działają podobnie
Kurkumina sama kiepsko przenika z jelit do krwi, więc producenci łączą ją z piperyną, związkiem z czarnego pieprzu. Ten dodatek zwiększa biodostępność kurkuminy nawet 20-krotnie, więc do wątroby trafia jej dużo więcej niż z przyprawy w zupie. W materiałach DILIN jest 10 chorych, u których kapsułki z kurkumą uszkodziły wątrobę. Pierwsze dolegliwości pojawiały się między 1. a 4. miesiącem stosowania, 5 osób trafiło do szpitala, a jedna zmarła.
Siedmioro z tych dziesięciorga pacjentów miało ten sam wariant genu HLA. To wyjaśnia, dlaczego jednej osobie suplement nie szkodzi, a innej tak. Część uszkodzeń zależy od dawki, bo wątroba przerabia substancje na związki niszczące jej komórki. Inne mają podłoże immunologiczne i dotyczą osób z określonymi wariantami HLA.
Przy ashwagandzie rejestry z Islandii i DILIN opisują żółtaczkę, która rozwijała się między 2. a 12. tygodniem przyjmowania, a swędzenie skóry potrafiło męczyć chorych nawet przez 20 tygodni. W 2023 r. Duńczycy wycofali ją ze sprzedaży, przede wszystkim przez obawy o to, jak może działać na hormony. W Polsce surowiec jest legalny.
Jakie sygnały wysyła przeciążona wątroba?
Na początku łatwo je zbagatelizować: zmęczenie, nudności, mniejszy apetyt, ucisk pod prawym łukiem żebrowym. Z czasem mogą dojść kolejne objawy:
- ciemny mocz,
- jasny stolec,
- swędzenie skóry,
- żółtaczka.
Bywa też, że uszkodzenie nie daje żadnych objawów i widać je dopiero w wynikach. Próby wątrobowe ALT, AST i GGTP są w rozszerzonym pakiecie bilansu w programie „Moje Zdrowie”, może je też zlecić lekarz POZ. Warto od razu powiedzieć mu o suplementach. W hiszpańskiej poradni hepatologicznej wspomniało o nich z własnej inicjatywy tylko 8 proc. pacjentów, a po pytaniu lekarza aż 61 proc.
Zażółcona skóra i ciemny mocz to sygnał, żeby natychmiast odstawić suplement i pilnie skonsultować się z lekarzem. Przy nagłych zaburzeniach świadomości trzeba dzwonić pod numer 112.