Raz w miesiącu, po wieczornym myciu zębów, staję przed lustrem z chusteczką w ręku. Przez dwie minuty oglądam boki i spód języka, a potem resztę ust. Na raka jamy ustnej nie ma badania przesiewowego, więc tę kontrolę robię sama. Ty możesz zrobić to samo dziś wieczorem.
Dlaczego zaczynam od boków języka
Język to miejsce, w którym rak jamy ustnej pojawia się najczęściej. Dlatego od niego zaczynam i poświęcam mu najwięcej uwagi, zanim przejdę dalej.
Przy raku piersi czy jelita grubego działają programy wczesnego wykrywania. Przy raku jamy ustnej takich programów nie ma. Według zaleceń Amerykańskiej Izby Stomatologicznej najskuteczniejszą metodą pozostaje dokładne obejrzenie wnętrza ust. Nie potrzeba do tego żadnego sprzętu, wystarczą lustro, chusteczka i dobre światło.
Szczególnie pilnować tego powinny osoby, które palą i piją alkohol, bo te dwa czynniki razem zwiększają ryzyko wielokrotnie. W grupie ryzyka są też osoby zakażone HPV oraz te z przewlekłym podrażnieniem w ustach, na przykład od ukruszonego wypełnienia albo źle dopasowanej protezy. Lekarze coraz częściej widzą też młodych pacjentów, którzy używali snusów i e-papierosów albo palili shishę.
6 kroków do odhaczenia przy lustrze
Stań przy umywalce w mocnym świetle. Chusteczka przyda się do chwycenia języka, bo jest śliski i bez niej trudno go utrzymać.
- Język. Wysuń go, złap przez chusteczkę i obejrzyj najpierw lewy bok, potem prawy. Na koniec sprawdź jego spód.
- Dno jamy ustnej. Dotknij palcem tkanek pod językiem. Powinny być miękkie, więc zwracasz uwagę na każde twarde miejsce.
- Wargi i policzki. Odchyl wargi i policzki, obejrzyj ich wnętrze. Sprawdź też dolną wargę od zewnątrz.
- Dziąsła. Obejrzyj je od strony policzków i od strony języka. Zdrowe dziąsła są bladoróżowe i jędrne.
- Podniebienie. Otwórz usta szeroko i przyjrzyj się podniebieniu.
- Szyja. Przesuń palcami po bokach szyi i pod żuchwą. Szukasz nowych, twardych guzków, które nie bolą.
Po kilku miesiącach robisz to z pamięci, a wtedy łatwiej zauważyć, że coś wygląda inaczej niż ostatnio. Jeśli nosisz protezę, wyjmij ją przed oglądaniem. Źle dopasowana proteza potrafi zamaskować objawy i opóźnić rozpoznanie.
Porównuję lewą stronę z prawą
Ciało jest symetryczne, więc zmiana tylko po jednej stronie jest bardziej niepokojąca niż taka sama po obu. Dlatego przy każdym kroku zestawiam lewy bok języka z prawym, lewy policzek z prawym, jedną stronę szyi z drugą. Na koniec patrzę na całą głowę, twarz i szyję, szukając obrzęków, przebarwień i owrzodzeń.
Uwagę powinny zwrócić:
- białe albo czerwone plamy,
- twarde, nieruchome guzki i zgrubienia,
- trudności w połykaniu, ból gardła lub ucha, które dotyczą tylko jednej strony.
Kiedy ze zmianą iść do dentysty?
Nie każda plamka to powód do paniki. Większość zmian w ustach jest niegroźna i goi się w ciągu dwóch tygodni. Jeśli coś utrzymuje się dłużej, umów się do dentysty. Wczesne wykrycie raka jamy ustnej wyraźnie zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Warto też pamiętać, że oglądanie błony śluzowej należy do zwykłego przeglądu u dentysty, choć wielu pacjentów nie ma o tym pojęcia. Kiedy siadasz na fotelu, powiedz wprost, co widzisz w lustrze i od kiedy. Wtedy lekarz wie, na które miejsce spojrzeć uważniej.
