Myjesz zęby, zerkasz w lustro i widzisz, że jeden kącik ust wisi niżej, a uśmiech wychodzi krzywy. Po kilku minutach wszystko wraca do normy. To nie znaczy, że problem minął. Od razu dzwoń pod 112 lub 999, bo taki przemijający objaw bywa mikroudarem, czyli przejściowym atakiem niedokrwiennym (TIA).
Krzywy uśmiech przed lustrem: co dokładnie widać?
Twarz najszybciej zdradza, że coś złego dzieje się w mózgu, bo oglądamy ją codziennie. Przy mikroudarze dopływ krwi do części mózgu zostaje nagle ograniczony albo zablokowany. Mięśnie po jednej stronie twarzy mogą wtedy osłabnąć, zdrętwieć, a nawet przestać działać.
W lustrze widać to jako opadający kącik ust, asymetrię twarzy i kłopot z uśmiechem. Najprostszy test robię sama: uśmiecham się szeroko i patrzę, czy obie strony warg unoszą się równo. Jeśli jedna zostaje w miejscu albo usta układają się krzywo, to sygnał alarmowy. Tak samo jest wtedy, gdy bez wyraźnego powodu drętwieje albo słabnie połowa twarzy.
Bełkotliwa mowa to drugi sygnał z okolic ust
Przy TIA słowa mogą nagle stać się niewyraźne, jakby język nie nadążał za myślami. Bywa też, że trudno wypowiedzieć właściwe słowo albo zrozumieć, co mówi osoba obok.
Jeśli bliski w trakcie rozmowy zaczyna mówić bełkotliwie, poproś go o powtórzenie prostego zdania. Gdy brzmi to inaczej niż zwykle, nie zrzucaj tego na zmęczenie ani na roztargnienie.
Co jeszcze sprawdzić? Pełny schemat BE FAST
Krzywy uśmiech i niewyraźna mowa to tylko dwie litery z angielskiego skrótu BE FAST. Cały schemat pozwala w kilka sekund ocenić, czy objawy mogą oznaczać udar albo mikroudar.
- B (balance), równowaga: nagła utrata równowagi, kłopot z koordynacją ruchów.
- E (eyes), oczy: gwałtowne pogorszenie widzenia, podwójne widzenie albo utrata wzroku w jednym lub obu oczach.
- F (face), twarz: opadający kącik ust, asymetria, trudność z uśmiechem.
- A (arms), ręce: problem z uniesieniem rąk. Osłabienie, drętwienie lub paraliż może też dotyczyć nogi.
- S (speech), mowa: niewyraźne słowa, kłopot z mówieniem albo rozumieniem innych.
- T (time), czas: natychmiastowy telefon po pomoc medyczną.
Wystarczy jeden z tych objawów. Nie trzeba czekać, aż pojawią się wszystkie naraz. Szczególnie uważnie warto obserwować siebie i bliskich, jeśli w grę wchodzi nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, wysoki cholesterol, cukrzyca lub migotanie przedsionków. Znaczenie mają też palenie papierosów, mało ruchu i niezdrowa dieta.
Objawy minęły po kilku minutach. Po co dzwonić?
Właśnie na tym polega pułapka mikroudaru. Przy TIA niedokrwienie i objawy zwykle trwają kilka minut i nie zostawiają trwałego, wykrywalnego uszkodzenia mózgu. Łatwo więc uznać, że nic się nie stało. Zasada jest jednak prosta: dzwonisz pod 999 lub 112, nawet jeśli dolegliwości już ustąpiły. Po TIA potrzebna jest pilna diagnostyka neurologiczna, bo szybkie ustalenie przyczyny i wdrożenie leczenia może wyraźnie zmniejszyć ryzyko kolejnego incydentu.
Jest też drugi powód, o którym mówi się rzadziej. Badacze z Uniwersytetu Harvarda przeanalizowali dane 113 081 osób po pierwszym mikroudarze, w średnim wieku 70 lat, bez wcześniej rozpoznanej demencji. Porównali je z osobami w podobnym wieku, tej samej płci i o zbliżonym stanie zdrowia, ale bez udaru, a także z pacjentami po pierwszym klasycznym udarze.
W ciągu średnio 7 lat obserwacji demencję rozpoznano u 19 proc. osób po TIA, u 20 proc. osób po udarze i u 15 proc. osób bez udaru i bez TIA. Co więcej, pacjenci po mikroudarze byli 2,5 razy bardziej narażeni na demencję niż na pełnoprawny udar. Krótki epizod przed lustrem nie jest więc błahostką, nawet jeśli po kilku minutach uśmiech znów jest równy.
